petraΠολιτιστικός Σύλλογος Αηδημητρινών Θεσσαλονίκης
"H Πέτρα"

 

Οικονομική Κρίση και Ψυχική Υγεία

16/03/2011

Οικονομική Κρίση και Ψυχική Υγεία

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΙ
Πολλές μελέτες σε πολλές χώρες αλλά και η δική μας εμπειρία από το ιατρείο μας, δείχνουν ότι η έλλειψη οικονομικής ασφάλειας, η απότομη μείωση του εισοδήματος και η ανεργία, καταστάσεις δηλαδή που σχετίζονται με τη δυσμενή οικονομική συγκυρία, την απώλεια θέσεων εργασίας, την επαγγελματική αβεβαιότητα και την αδυναμία εκπλήρωσης οικονομικών υποχρεώσεων, αποτελούν σοβαρή απειλή για την ψυχική υγεία και επιφέρουν σημαντική αύξηση του αριθμού των ψυχικών διαταραχών όπως η Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού, οι Ψυχοσωματικές διαταραχές, η Καταθλιπτική Διαταραχή και τελικά και των αυτοκτονιών. Επίσης παρατηρούμε αυξημένα προβλήματα εθισμού και εξάρτησης σε τοξικές ουσίες, αυξημένη κατανάλωση καπνού και αλκοόλ.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι η οικονομική κρίση και η ανασφάλεια που αυτή προκαλεί, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του αριθμού των αυτοκτονιών, οι οποίες συνήθως εμφανίζονται συχνότερα σε ανέργους απ’ ότι σε εργαζόμενους.

Οι μελέτες αποδεικνύουν συστηματικά ότι οι αυτοκτονίες και οι απόπειρες αυτοκτονίας είναι πιο συχνές σε ανέργους και γενικότερα σε χαμηλά οικονομικά κοινωνικά επίπεδα παρά σε εργαζόμενους, και ότι περισσότεροι άνεργοι αυτοκτονούν σε σύγκριση με τους αμιγώς ψυχιατρικούς ασθενείς.Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και τα άγαμα άτομα έχουν επίσης δυσμενή πρόγνωση. Φυσικά, ασθενείς ήδη από παλαιότερα με ιστορικό κατάθλιψης ή και απόπειρες αυτοκτονίας, ευρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο.

Η εμφάνιση μείζονος κατάθλιψης σε περίοδο οικονομικής κρίσης, τυπικά αυξάνει κατά 50% στον γενικό πληθυσμό, και το ποσοστό των ανθρώπων που εμφανίζει κατάθλιψη μετά από μεγάλη οικονομική απώλεια ξεπερνά το 70%. Από αυτούς κάποιοι θα αυτοκτονήσουν αλλά το ποσοστό ποικίλει από χώρα σε χώρα.

Τα τραγικά περιστατικά σαν το παραπάνω θα αυξηθούν δραματικά, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Μια έρευνα του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, που δημοσίευσαν οι FINANCIAL TIMES, υπολογίζει πώς μια αύξηση της ανεργίας κατά 4% συνεπάγεται αντίστοιχη άνοδο των αυτοκτονιών και των δολοφονιών κατά 6%, αλλά και της χρήσης αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών κατά 28%! Πράγματι, το τελευταίο χρονικό διάστημα έχει αυξηθεί ο αριθμός των κλήσεων στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία από άτομα που βιώνουν οικονομικά αδιέξοδα, ανεργία ή εργασιακή ανασφάλεια. Υπάρχει ένας ισχυρός δεσμός μεταξύ της ανεργίας, της οικονομίας γενικότερα και της ψυχικής υγείας.

Μιλώντας για ανεργία, παρατηρούμε και το εξής κοινωνικό λάθος: Από τη μία γνωρίζουμε επίσημα ότι η ανεργία αυξάνει τις ψυχικές διαταραχές και τις αυτοκτονίες, από την άλλη ο άνεργος χάνει μετά από λίγο χρονικό διάστημα και τα ασφαλιστικά του δικαιώματα και δυσχεραίνεται ακόμα περισσότερο η πρόσβασή του σε θεραπευτικές λύσεις της ψυχικής του υγείας. Η κατάσταση περιπλέκεται και από την δυσάρεστη κατάσταση που θέλει, ανάμεσα στο πρώτο κύμα ανέργων να είναι και οι άνθρωποι με ήδη προϋπάρχουσα κατάθλιψη ή αγχώδη διαταραχή.

Σε αυτές τις παθήσεις υπολείπεται συχνότατα η καλή απόδοση στην εργασία, οπότε ο εργοδότης ενόψει οικονομικής κρίσης, εντοπίζει εύκολα τους αδύνατους κρίκους και τους απολύει πρώτους. Αλλά αυτό σημαίνει αυτόματα και την επιδείνωση της προϋπάρχουσας ψυχικής διαταραχής τους. Αλλά αυτή τη διαδικασία επιλογής απολυομένων, την αντιλαμβάνονται οι ευάλωτοι εργαζόμενοι, ακόμα και πριν απολυθούν, οπότε γιγαντώνονται μέσα τους οι ανασφάλειες με επακόλουθο την περαιτέρω πτώση της εργασιακής αποτελεσματικότητάς τους, αφού έχουν ήδη μεταπέσει στον φαύλο κύκλο του ψυχικού πανικού για το μέλλον τους. Έτσι οι εργοδότες τους εντοπίζουν και τους απολύουν γρηγορότερα.

Δηλαδή η οικονομική αποσταθεροποίηση, προκαλεί την ψυχική αποσταθεροποίηση και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια ένα μέρος των ευαίσθητων εργαζόμενων στην ανεργία και συνεπώς εγκαθίσταται ο πανικός και η περαιτέρω ψυχική κατακρήμνιση. Μη βρίσκοντας λύση στον ενδοψυχικό τους κυκλώνα, κάποιοι προτιμούν την αυτοκτονία ενώ ακόμα εργάζονται. Έτσι εξηγώ και το φαινόμενο των αυτοκτονιών σε μεγάλες εταιρείες, όπως στη Γαλλία η France Telecom με 35 αυτοκτονίες μέσα σε 2 χρόνια. Αλλά και στην Κίνα, η FOXCONN, ο κολοσσός της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας, που κατασκευάζει τα ipod και ipad για την APPLE, αντιμετώπισε 10 αυτοκτονίες μέσα στο 2010. Το γεγονός ότι η διοίκηση της εταιρίας αναγκάζει τους εργαζομένους της να υπογράψουν σύμβαση πως δεν θα αυτοκτονήσουν, δεν έχει βελτιώσει την κατάσταση. Η Ελλάδα, η οποία σαν χώρα στερείται οποιασδήποτε κοινωνικής πολιτικής, με ή χωρίς οικονομική κρίση, θα αντιμετωπίσει τα παραπάνω αυτά φαινόμενα σε πρωτοφανή έξαρση. Σύμφωνα με την κ. Μαρία Πρωτοπαπά, ψυχολόγο και μέλος της Ελληνικής Συμβουλευτικής Εταιρείας, τα ψυχοσωματικά προβλήματα που συνδέονται με το στρες και την ψυχολογική ένταση έχουν αυξηθεί κατά 20% και αφορούν γυναίκες άνω των 40 ετών, επιχειρηματίες, υψηλόμισθους, αλλά και μισθωτούς μέτριου ή χαμηλού εισοδήματος, οι οποίοι αντιμετωπίζουν ανάλογο πρόβλημα και έχουν ανάγκη στήριξης, όμως αδυνατούν να ανταποκριθούν οικονομικά. Αν το κράτος δείξει αδιαφορία για τα άτομα αυτά, τότε μιλάμε για μια βραδυφλεγή βόμβα μέσα στον κοινωνικό ιστό, η οποία θα σκάσει με ανυπολόγιστες συνέπειες για την ελληνική κοινωνία.

Η ανεργία μπορεί να επιφέρει μεγαλύτερη κοινωνική ευαλωτότητα, δηλαδή μικρότερο βαθμό κοινωνικής ένταξης του ατόμου, δεδομένης της εργασιακής του κατάστασης. Η αναγκαιότητα της εγκαθίδρυσης και διατήρησης ισχυρών δεσμών κοινωνικής αλληλεγγύης, οι οποίοι θα λειτουργήσουν ως ένα προστατευτικό δίκτυο στα ευάλωτα μέλη της κοινωνίας, αναδεικνύεται ως εξόχως σημαντική. Έτσι λοιπόν, η οικονομική κατάσταση ενός ατόμου, εφόσον αυτή είναι αρνητική, δεν είναι ικανή να προκαλέσει μία αυτοκτονία, εφόσον δε συντρέχουν και άλλοι παράγοντες ευαλωτότητας.

Με την άνοδο της ανεργίας και την πτώση του οικονομικού επιπέδου, όλο και περισσότεροι άνθρωποι καταφεύγουν στο ποτό ή και στα ναρκωτικά.

Όμως αυτό πυροδοτεί έναν νέο κύκλο ψυχικών προβλημάτων που προστίθενται στα προηγούμενα. Η βία εισβάλει και επειδή η οργή είναι ένα επίσημο στάδιο της φυσιολογικής ψυχολογικής εξέλιξης του θρήνου και επειδή με το αλκοόλ και τις άλλες τοξικές ουσίες χάνεται η καταστολή των βίαιων ενορμήσεων. Αυτό λοιπόν που παρατηρούμε είναι η κατακόρυφη αύξηση των βίαιων θανάτων: αυξάνονται τα θανατηφόρα τροχαία, τα εγκλήματα, οι θάνατοι από υπερβολική δόση αλκοόλ και ναρκωτικών, και οι αυτοκτονίες.

Ο ψυχίατρος γνωρίζει δυστυχώς πολύ καλά ότι ένα σοβαρό ποσοστό θανατηφόρων τροχαίων οφείλεται στην πραγματικότητα στην αυτοκτονική διάθεση, ότι άλλο ένα σοβαρό ποσοστό θανατηφόρων τροχαίων οφείλεται στην αλκοολική μέθη και ότι ο αλκοολισμός μπορεί να θεωρηθεί σαν μια μορφή άτολμης αργής αυτοκτονίας.

Είμαστε δυστυχώς μέσα (και ακριβώς για αυτό δεν μπορούμε να το δούμε καθαρά) σε ένα εξελισσόμενο φαινόμενο φυσικής επιλογής: Σύμφωνα με την θεωρία της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής, η παρατηρούμενη άνοδος της θνησιμότητας που σχετίζεται με το αλκοόλ, μπορεί να αποδοθεί στην επιλεκτική «κατάργηση» της ομάδας των βαριά εξαρτημένων αλκοολικών που δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν στην αλλαγή των οικονομικών συνθηκών. Ακούγεται και είναι απάνθρωπο, αλλά οι νόμοι της φύσης είναι πάνω από την έννοια της ανθρώπινης ηθικής. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι πρέπει και να το αφήσουμε να εξελιχτεί έτσι σκληρά και ανελέητα. Πρέπει η κοινωνία να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο ότι στην περίοδο των ετών της οικονομικής κρίσης, οικονομικής κρίσης, υπάρχει άλλος ένας ύπουλος εχθρός που πρέπει να αντιμετωπίσει. Το αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Θα το κάνει;

Η οικονομική και κοινωνική αστάθεια, είναι μια αιτία που αυξάνει τη θνησιμότητα,

και μπορεί να εξηγήσει τις αυξήσεις που καταγράφουμε στα ποσοστά των αυτοκτονιών και της θνησιμότητας από ανθρωποκτονίες (βίαια εγκλήματα).

  • Οι άνδρες ανταποκρίνονται στην αυξανόμενη οικονομική και κοινωνική αστάθεια με την αύξηση των ποσοστών αυτοκτονίας, ενώ
  • οι γυναίκες γίνονται όλο και πιο συχνά τα θύματα ανθρωποκτονίας.

Έχει βρεθεί ότι περίπου 50% των ασθενών με ψυχικά προβλήματα που επισκέπτονται υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας παραμένουν αδιάγνωστοι. Αυτό οφείλεται ασφαλώς στην ανεπαρκή εκπαίδευση των Γενικών Γιατρών, αλλά και σε άλλους παράγοντες, όπως είναι η ανυπαρξία «προσωπικού» γιατρού που να γνωρίζει τα προβλήματα του ασθενούς, η απουσία συστήματος συνεντεύξεων (ραντεβού), το γεγονός ότι ο γιατρός του ΙΚΑ πρέπει να δει 50 άτομα μέσα σ’ ένα πρωινό κ.λπ.

Στην Ελλάδα, δεδομένων των οικονομικών συνθηκών, καθίσταται περισσότερο αναγκαία από ποτέ η κατάρτιση μίας ολοκληρωμένης πολιτικής πρόληψης των αυτοκτονιών. Κάποιοι από τους βασικούς άξονες αυτής είναι:

-Η προώθηση της έγκαιρης διάγνωσης, εκτίμησης, θεραπείας και παραπομπής για ειδική φροντίδα των ατόμων σε κίνδυνο εμφάνισης αυτοκτονικής συμπεριφοράς

-Μείωση της διαθεσιμότητας, προσβασιμότητας αλλά και της ελκυστικότητας των θανατηφόρων μέσων αυτοκτονίας

- Δράσεις καταπολέμησης του στίγματος

-Η ενίσχυση των πολιτικών κοινωνικής ένταξης ως άμεσα συνδεδεμένων με μία πολιτική πρόληψης της αυτοκτονίας 

-Οι ερευνητικές διαδικασίες και η ανάπτυξη εργαλείων καταγραφής τόσο των αυτοκτονιών όσο και των αποπειρών

-Η διεξαγωγή ψυχολογικών αυτοψιών

-Υπηρεσίες υποστήριξης και αποκατάστασης ατόμων που επιβαρύνονται από την αυτοκτονία ή των αυτοκτονική συμπεριφορά οικείου προσώπου

-Ειδικό πρωτόκολλο δημοσιοποίησης αυτοκτονιών.

1) Συσχετισμοί οικονομικής κρίσης και αυτοκτονίαςΑναρτήθηκε από τον/την Αttica στις 14 Μάι, 2010

2 Οικονομική Κρίση και Ψυχική Υγεία  Δασκαλόπουλος   Θοδωρης        Αθήνα, 20 Απριλίου 2010

3) Αυξάνουν οι αυτοκτονίες λόγω οικονομικής κρίσης    εφημερίδα  «τύπος της Κηφησιάς» Δευτέρα, 05 Ιουλίου 2010

 Αρθρογραφία