petraΠολιτιστικός Σύλλογος Αηδημητρινών Θεσσαλονίκης
"H Πέτρα"

 

Υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι πέρα απ' εμάς;

20/03/2011

Υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι πέρα απ' εμάς;


 Στη θέα ενός ανάπηρου ατόμου τα πρώτα συναισθήματα που μας δημιουργούνται είναι η λύπη, η συμπόνια ή ο οίκτος για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και για τις δυσκολίες, ψυχολογικές αλλά και πρακτικές, που ενδεχομένως βιώνει καθημερινά. Αν μείνουμε όμως στον οίκτο και την συμπόνια, όσο συμπαθή κι αν είναι απέναντι στον συνάνθρωπο μας, δεν είναι αρκετά να βελτιώσουν, πόσο μάλλον να επιλύσουν το πρόβλημα. Ο καθένας από τη θέση που βρίσκεται και με τον τρόπο του μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών που να καθιστούν την καθημερινή ζωή, τις μετακινήσεις αλλά και τις σχέσεις των ατόμων με ειδικές ανάγκες πιο ανθρώπινες.
Στο πλαίσιο της μελέτης για την αναπηρία επιβάλλεται να βρεθούν και να υλοποιηθούν με απόλυτη συνέπεια ορισμένα τεχνικά μέτρα που μπορούν να διευκολύνουν την προσπελασιμότητα των κτιρίων. Με πολύ κόπο και αγώνα τα άτομα με ειδικές ανάγκες διεκδίκησαν και πέτυχαν ώστε οι αρμόδιοι σχεδιάζοντας κτίρια για όλους να προβλέπουν και στη δική τους προσβασιμότητα. Στην Ελλάδα ήδη από τη δεκαετία του '80 σημειώνονται οι πρώτες κινητοποιήσεις

ενημερωτικού χαρακτήρα από ομάδα αρχιτεκτόνων και στη συνέχεια προσδιορίστηκαν οι προδιαγραφές που θα 'πρεπε να πληρούν σε αρχικό στάδιο τα κτίρια υγείας και πρόνοιας και κατόπιν τα σχολικά κτίρια και τα ξενοδοχεία. Ενώ λοιπόν συντάχθηκαν και ψηφίστηκαν κτιριοδομικοί κανονισμοί, ενώ οι αρχιτέκτονες έλαβαν τις ανάλογες τεχνικές οδηγίες το πρόβλημα μόνο εν μέρει λύθηκε για τα νεόδμητα κτίρια, ωστόσο παραμένει και μάλιστα ιδιαίτερα οξύ για τα υπάρχοντα και παλαιότερα οικοδομήματα τα οποία στερούνται σχετικής μέριμνας.
Μάλιστα, όσο κι αν υπάρχει η καλή διάθεση από μέρους της πολιτείας, η επιβολή αλλαγών σε χτισμένα πλέον οικοδομήματα έρχεται αντιμέτωπη με σωρεία προβλημάτων κυρίως ιδιοκτησιακού και οικονομικού χαρακτήρα. Έτσι κατά γενική ομολογία και με βάση μαρτυρίες κυρίως από την πλευρά των αναπήρων, παρατηρείται ανεπάρκεια στις κτιριακές εγκαταστάσεις και τη γενικότερη πολεοδομική υποδομή, γεγονός που προκαλεί εμπόδια στα άτομα με ειδικές ανάγκες προκειμένου αυτά να ικανοποιήσουν καθημερινές τους ανάγκες ή να συναναστραφούν με το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο.
Αξίζει να κάνουμε μια αναφορά στις βασικές δυσκολίες που βιώνει ένας ανάπηρος που ζει σε ένα αστικό κέντρο της Ελλάδας που έτσι κι αλλιώς παρουσιάζει χωροταξικές ανωμαλίες και ελλείψεις. Στις διασταυρώσεις λοιπόν, συχνά λείπουν φωτεινοί σηματοδότες ή αν υπάρχουν δεν αφήνουν το ανάλογο χρονικό περιθώριο να κινηθεί με ευκολία και χωρίς άγχος ένας ανάπηρος. Επίσης, τα πεζοδρόμια που λειτουργούν ως νησίδες ανάμεσα στους δρόμους δεν είναι ευρύχωρα, ενίοτε δεν χωράει καν ένα αναπηρικό καροτσάκι και λείπουν βέβαια τα προστατευτικά κιγκλιδώματα που

μπορούν να προστατέψουν τους πεζούς ή ανάπηρους από την αυθαιρεσία ή την επιπολαιότητα ορισμένων επικίνδυνων οδηγών που δε διστάζουν ακόμη και ν' ανέβουν πάνω στα πεζοδρόμια.
Συναφές με το προηγούμενο πρόβλημα είναι και οι περιορισμένοι χώροι που αφήνουν οι οδηγοί των αυτοκινήτων στα πεζοδρόμια. Θλιβερή αλλά και πολύ συνηθισμένη είναι η εικόνα ανθρώπων με κινητικές δυσκολίες να προσπαθούν να περάσουν με δυσκολία σαν από συμπληγάδες για να μετακινηθούν σε έναν χώρο που αν μη τι άλλο δικαιωματικά τους ανήκει. Σ' αυτές τις περιπτώσεις φαίνεται πόσο ο φυσιολογικός άνθρωπος έχει εξοβελίσει από την φροντίδα του και τη σκέψη του τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Ακόμα πιο θλιβερή είναι η εικόνα του αποκλεισμού των ειδικών περασμάτων που ενδεχομένως να υπάρχουν (ράμπες) και θέτει σε κίνδυνο τους ανάπηρους που μπορεί να εκτεθούν σε σοβαρούς κινδύνους από τα εισερχόμενα αυτοκίνητα. Συχνά κατά μήκος μιας διαδρομής υπάρχουν διάφορα εμπόδια (π.χ. δέντρα, παγκάκια κ.λ.π.) που επίσης δυσχεραίνουν την προσπελασιμότητα των αναπήρων.
Ανάμεσα στα αρνητικά προνόμια που έχει η Ελλάδα συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι η κακή κατασκευή των δρόμων. Οι λακούβες τείνουν να είναι περισσότερες κι από την άσφαλτο καθιστώντας την καθημερινή μετακίνηση με αναπηρικό καρότσι πραγματικό Γολγοθά. Αν βέβαια η μέρα είναι κάπως βροχερή, θεωρείται πιθανή έως βέβαιη μια ψυχρολουσία με βρόχινο νερό.
Πέρα από την οδική μετακίνηση, για πολλούς ανθρώπους εμπόδιο αποτελεί η ίδια η είσοδος ενός κτιρίου. Ειδικά σε κτίρια παλαιότερης κατασκευής οι πόρτες μπορεί να είναι πολύ στενές με αποτέλεσμα να μη χωράνε τα αναπηρικά

καροτσάκια ή να περνάνε με μεγάλη δυσκολία. Σε άλλες περιπτώσεις υπάρχουν ψηλά κατώφλια και απαιτείται μεγάλη δύναμη για να τα ανέβει κάποιος με κινητικά προβλήματα χωρίς την αρωγή και κάποιου άλλου. Τέλος σε κτίρια που δεν είναι ευρύχωρα δεν υπάρχει ο χώρος που χρειάζεται για να χειριστεί κανείς μια πόρτα. Έτσι, κάτι που για έναν αρτιμελή φαντάζει φυσιολογικό έως απλοϊκό, για έναν ανάπηρο μπορεί να είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο.
Αναφορικά με τις εισόδους των κτιρίων πρόβλημα αποτελεί και ο τρόπος που αυτές ανοίγουν. Σε ορισμένα δημόσια κτίρια, σε τράπεζες ή ξενοδοχεία χρησιμοποιούνται οι περιστρεφόμενες πόρτες, χωρίς να υπάρχει παράλληλα είσοδος με διπλή κυλιόμενη πόρτα. Οι περιστρεφόμενες πόρτες παρουσιάζουν δύο βασικά μειονεκτήματα ως προς την μετακίνηση κάποιου ανάπηρου. Το ένα είναι η περιορισμένη χωρητικότητα που διαθέτουν. Το άλλο είναι η συνεχόμενη περιστροφή τους που σε συνδυασμό με την είσοδο άλλων ανθρώπων μπορεί να παρασύρει και να τραυματίζει το άτομο με κινητικά προβλήματα.
Επιπλέον, σύνηθες είναι το φαινόμενο της αδυναμίας όσων μετακινούνται με αναπηρικό καρότσι να χειριστούν στοιχεία μιας οικοδομής που βρίσκονται σε ύψος από το δάπεδο μεγαλύτερο των εκατόν δέκα εκατοστών. Έτσι, βλέπουμε ανθρώπους να μη φτάνουν το κουμπί του ανελκυστήρα ή να μη μπορούν να πατήσουν το μπουτόν ενός ηλεκτρικού διακόπτη.
Ακόμα, σημειώνεται αδυναμία των αναπήρων να κινηθούν με ευκολία σε παλιά κτίρια που παρουσιάζουν υψομετρικές διαφορές. Υπάρχουν οικοδομήματα που δε διαθέτουν ανελκυστήρες ή όταν έχουν είναι τόσο μικροί σε χωρητικότητα που μετά βίας χωράει το καρότσι. Επίσης,

λείπουν οι ράμπες που θα μπορούσαν να γεφυρώσουν μικρότερες υψομετρικές διαφορές.
Στα πλαίσια της γενικότερης προχειρότητας που χαρακτηρίζει τον ελληνικό λαό παρατηρούμε πως ενώ σε κάποιες εγκαταστάσεις έχουν δημιουργηθεί βοηθητικές ράμπες ωστόσο δεν πληρούν όλες τις απαραίτητες προδιαγραφές. Για παράδειγμα δε διαθέτουν όλες βοηθητικές χειρολαβές για επαρκή στήριξη ή οι χειρολαβές δεν είναι σταθερές με αποτέλεσμα όχι μόνο να μη βοηθούν τους ανάπηρους αλλά και να κλονίζουν τη σταθερή τους μετακίνηση. Τέλος ενώ θεωρείται πλεονέκτημα οι ράμπες να είναι μαλακές και ομαλές, συχνά είναι σκληρές και με μεγάλη κλίση. Δεν είναι λίγες οι φορές που άτομα με ειδικές δυσλειτουργίες βρέθηκαν να κινδυνεύουν από απότομη πτώση, καθώς μάλιστα έλειπαν τα προστατευτικά στηθαία στις δύο παρειές της ράμπας.
Ενώ οι σύγχρονες κοινωνίες διατείνονται ότι "το περιβάλλον πρέπει να σχεδιάζεται με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπει στον καθένα, ισότιμα, να λειτουργεί με τον πλέον, ανεξάρτητο, κατά το δυνατόν τρόπο", στην πράξη αυτό ισχύει σε λίγες περιπτώσεις. Ας αναλογιστούμε ότι στοιχείο της ελευθερίας του καθενός είναι η απρόσκοπτη μετακίνηση και η χρήση όλων των δυνατοτήτων και μέσων μεταφοράς. Πόσοι όμως ανάπηροι μπορούν για την καθημερινή τους μετακίνηση να χρησιμοποιούν τα λεωφορεία, τα τρένα ή το μετρό; Ο σημερινός άνθρωπος της ταχύτητας και του άγχους προσπαθεί να βελτιώσει τους τρόπους της δικής του μετακίνησης, να ελαχιστοποιήσει το χρόνο της, χωρίς όμως να σκέφτεται την ενσωμάτωση και την ένταξη στον δικό τους τρόπο ζωής των ατόμων με κινητικές δυσκολίες. Όταν όμως αυτά τα άτομα αποκλείονται από τις απλές και καθημερινές πρακτικές, πως

μπορούν να αισιοδοξούν ότι θα θεωρηθούν ισότιμα μέλη μιας κοινωνίας που θεωρητικά φαίνεται υπέρμαχος της ισότητας, ουσιαστικά όμως συμπεριφέρεται ρατσιστικά και απορριπτικά προς κάποιες ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες;
Πρέπει λοιπόν να γίνει η αρχή για ρεαλιστική αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων που αφορούν τους αναπήρους, να σχεδιαστούν όλα τα καινούργια κτίρια αλλά και να τροποποιηθούν όλα τα παλιά έτσι ώστε να διευκολυνθεί η προσπελασιμότητά τους. Έτσι, μόνο αν τα προβλήματα εξομαλυνθούν μπορούμε να ευελπιστούμε για ομαλή ένταξη των αναπήρων στην υπόλοιπη κοινωνία και για κοινή συναναστροφή με το υπόλοιπο σύνολο.
 

Αναγνώστου Ηλίας